międzyplon jako nawóz
Głównym nawozem naturalnym stosowanym od lat pod buraka cukrowego jest obornik, coraz częściej wykorzystuje się jednak także: gnojówkę, gnojowicę, komposty. Natomiast w gospodarstwach bez produkcji zwierzęcej, tradycyjne nawozy organiczne zastępowane są innymi produktami organicznymi: słomą zbóż czy międzyplonami. Zmniejszający się stan pogłowia zwierząt gospodarskich powoduje coraz większe niedobory obornika i innych nawozów organicznych. Aby utrzymać wysoką produktywność stanowiska pod buraki cukrowe poszukuje się zatem innych źródeł substancji organicznej. W gospodarstwach o dużym udziale w strukturze zasiewów zbóż oraz buraka doskonałym źródłem mogą być międzyplony, czyli rośliny międzyplonowe. Wobec braku nawozów odzwierzęcych w gospodarstwach, gdzie wzrosła koncentracja uprawy buraka cukrowego zalecana jest m.in. uprawa międzyplonów ścierniskowych i międzyplonów wsiewek z przeznaczeniem na zielony nawóz, jak również przyorywanie słomy. Międzyplony można przyorywać jako nawóz w całości lub w formie resztek pożniwnych. Międzyplony spełniają wiele ważnych funkcji dla siedliska glebowego i buraka cukrowego:
* wytwarzają dodatkowy plon masy organicznej, która może być wykorzystana na paszę, nawóz lub na mulcz;
* chronią glebę przed erozją wietrzną i wodną, wymyciem składników pokarmowych, zwłaszcza azotu;
* umiejętnie dobrane i dobrze plonujące międzyplony poprawiają zdrowotność roli i roślin oraz ograniczają zachwaszczenie pól;
* uaktywniają działalność mikroorganizmów glebowych;
* wzbogacają glebę w substancję organiczną i składniki pokarmowe, które są udostępniane stopniowo roślinom następczym w czasie mineralizacji masy organicznej;
* poprawiają stan kultury roli, głównie jej strukturę.
Międzyplony wsiewki
Jako międzyplony wsiewki, z przeznaczeniem na zielony nawóz pod burak cukrowy, zaleca się uprawiać następujące gatunki roślin motylkowych: koniczynę białą, koniczynę czerwoną, koniczynę szwedzką, lucernę chmielową i nostrzyk biały, a także mieszanki roślin motylkowatych: koniczynę białą z koniczyną szwedzka, lucernę chmielową z koniczyną białą, seradelę z koniczyną szwedzką i koniczyną białą. Przy doborze roślin motylkowatych do międzyplonów wsiewek należy zwrócić uwagę na ich wrażliwość na częste następstwa po sobie (wykoniczynienie). W nawożeniu buraka cukrowego może być również stosowana biomasa międzyplonów z traw (życicy wielokwiatowej, życicy westerwoldzkiej, życicy trwałej, kupkówki pospolitej, stokłosy uniolowatej) oraz biomasa roślin motylkowatych z trawami (np. koniczyny czerwonej z życicą wielokwiatową, lucerny chmielowej z życicą westerwoldzką). Trawy w porównaniu z roślinami motylkowatymi są bardziej tolerancyjne na zacienienie, okresowe niedobory wody, herbicydy i ugniatanie roli podczas wspólnego okresu wegetacji z roślinami ochronnymi. Charakteryzują się dużą produkcją biomasy i silnie rozwiniętym systemem korzeniowym. Mieszanki roślin motylkowatych z trawami są wierniejsze w plonowaniu i dają większy plon niż rośliny motylkowate z czystego siewu.
Międzyplony ścierniskowe
Z roślin motylkowatych w międzyplonach ścierniskowych mogą być uprawiane następujące gatunki roślin: groch siewny (odmiany pastewne), wyka siewna, wyka kosmata, łubin żółty, łubin wąskolistny, seradela, bobik. Są to rośliny o dość drogich nasionach, wolno wschodzące, o małej dynamice wzrostu, wymagające wczesnego siewu (trzecia dekada lipca) i długiego okresu wegetacji (70-90 dni) by mogły wytworzyć znaczną biomasę. Ponadto wymagają one wilgotnej gleby, ciepła i są mało odporne na przymrozki. Z wyżej wymienionych względów rośliny motylkowate są rzadko uprawiane w międzyplonach ścierniskowych z przeznaczeniem na zielony nawóz pod buraki cukrowe. Spośród roślin niemotylkowatych uprawianych w międzyplonie ścierniskowym cenione są gatunki szybko wschodzące i przyrastające, dobrze zacieniające rolę, dające dużą masę organiczną, która łatwo ulega rozkładowi w okresie od przyorania do siewu nasion buraka i krótkim okresie wegetacji (60-80 dni), takie jak: gorczyca biała, rzodkiew oleista, rzepa ścierniskowa, facelia błękitna, perko, słonecznik pastewny. Są one bardzo odporne na suszę i niskie temperatury, mniej wymagające co do gleby i jej uprawy. Oprócz tego materiał siewny roślin niemotylkowatych jest tańszy niż motylkowatych. Rośliny krzyżowe (gorczyca biała, rzodkiew oleista, rzepa ścierniskowa) mogą być wysiewane nieco później, do połowy sierpnia. Gorczyca jest najbardziej rozpowszechnionym gatunkiem uprawnym jako międzyplon ścierniskowy. Charakteryzuje się ona znaczną wytrzymałością na suszę i przymrozki. Może być uprawiana prawie na każdym stanowisku, które zasilimy przedsiewnie nawozami mineralnymi. Wysiewa się ją (20 kg/ha) najpóźniej do 2 dekady sierpnia. Materiał siewny gorczycy jest relatywnie tani i zachowuje wysoką zdolność kiełkowania nawet po wieloletnim przechowywaniu. Rzodkiew oleista posiada trochę większe wymagania pod względem jakości gleby i jej zasobów wilgoci, ale plonuje wyżej od gorczycy i bywa skuteczniejsza przy zwalczaniu nicieni. Ujemną cechą roślin krzyżowych jest to, że są one żywicielami mątwika burakowego. Dlatego też w rejonach o dużej koncentracji uprawy buraka i rzepaku, jak również na glebach z objawami występowania mątwika burakowego należy stosować odmiany gorczycy białej oraz rzodkwi oleistej o działaniu antymątwikowym. Mątwikobójcze odmiany gorczycy białej (Barka, Concerto, Martigena, Maryna, Polka, Rota) i rzodkwi oleistej (Adagio i Pegletta) w okresie jednego sezonu uprawy w międzyplonie ścierniskowym mogą ograniczyć populacje nicieni w glebie o około 30-50%. Cenionym gatunkiem w uprawie międzyplonowej oraz przez pszczelarzy jest facelia błękitna, która jako roślina neutralna dla nicieni, nie będąca ich żywicielem, również ogranicza populację tego szkodnika o 15-20%.
Czynniki gwarantujące udany plon po użyciu międzyplonu
O powodzeniu uprawy międzyplonu ścierniskowego decyduje przede wszystkim ilość i rozkład opadów i temperatur. Uwzględniając te czynniki wydzielono na terenie kraju 4 rejony uprawy międzyplonów ścierniskowych. W rejonie I (południowy pas Polski: Lublin-Kraków-Wrocław-Zielona Góra) można uzyskać wysokie i mało zawodne plony zielonej masy. W rejonie II (południowa część centralnej Polski) plony zielonki są już niższe i zawodniejsze; w rejonie III (północna część centralnej Polski) występują duże wahania w plonowaniu międzyplonów, a w lata suche często nie udają się. Rejon IV (województwa północne i podgórze) najmniej nadają się do uprawy międzyplonów z powodu opóźnionych żniw i wcześnie występujących przymrozków. Drugim ważnym czynnikiem warunkującym udanie się międzyplonu ścierniskowego jest nawożenie mineralne tegoż międzyplonu. Określając potrzeby nawozowe rośliny międzyplonowej trzeba brać pod uwagę zawartość składników pokarmowych w glebie. Najczęściej na glebach o średniej zasobności w fosfor i potas stosuje się pod międzyplony ścierniskowe 35-50 kg P2O5 i 60-80 kg K2O na 1 hektar. Rośliny krzyżowe na stanowiskach mało zasobnych w azot wymagają nawożenia dawką 80-100 kg N/ha i reagują na to nawożenie zwyżką plonu. Bardzo duży wpływ na wysokość plonu międzyplonu ścierniskowego ma również termin jego wysiewu. Termin ten uzależniony jest od terminu zbioru przedplonu. Okres wegetacji międzyplonu ścierniskowego może zatem trwać 50-90 dni, tzn. do spadku średniej dobowej temperatury do 5oC lub pierwszego przymrozku.
Dla przypomnienia definicja międzyplonu:
Międzyplon, dawniej poplon roślina uprawiana między dwoma plonami głównymi na zbiór zielonej masy, na zielonkę, siano, kiszonkę lub na przyoranie jako zielony nawóz. Ich uprawa ma duże znaczenie nie tylko dla produkcji paszy, ale i ze względu na zwiększanie biologicznej aktywności i żyzności gleby, działanie strukturotwórcze roślin i wzbogacanie gleby w azot (przez rośliny motylkowe).
Komentarze